Erasmus MC : Jubilerende CRAZ zet patiënt op middenstip

‘Ervaringen uitwisselen, spiegelen, bewustmaken en verbinden, dat is de opzet van deze middag’, vertelt CRAZ-voorzitter Henk den Boon vlak voor aanvang van het jubileumcongres. Tijdens de afterparty ontspant hij. ‘De raden van bestuur van de UMC’s hoeven we niet meer te overtuigen, de verpleegkundigen ook niet meer, maar de artsen zijn lastiger. Die hebben we vanmiddag aangesproken.’

Veiligheid en vertrouwen
De CRAZ is het gezamenlijk medezeggenschapsorgaan van de acht universitair medische centra in ons land. De raad, bestaande uit vijftig leden, afkomstig van uiteenlopende patiëntenverenigingen, komt vier keer per jaar in een groot plenair overleg bijeen met de Raden van Bestuur van alle UMC’s. Om het algemeen patiëntenbelang per UMC te behartigen, hebben zestien CRAZ-leden in koppels van twee een eigen UMC onder hun hoede. Deze ‘aandachtspersonen’ overleggen op locatie met een vaste ‘contactpersoon’ van het ziekenhuis.
‘We werken in de ziekenhuizen en met de ziekenhuisbestuurders nadrukkelijk aan bewustwording van het patiëntenperspectief. Daarvoor kiezen we de dialoog. Zo bezien zijn we als CRAZ meer een terriër dan een lastige luis in de pels’, vertelt voorzitter Nicole Plum van de jubileumcommissie van de CRAZ. De commissie heeft in overleg met de raden van bestuur van de UMC’s gekozen voor het congresthema ‘Veiligheid en Vertrouwen’, waarbij de CRAZ behalve voor de feitelijke en meetbare veiligheid in de UMC’s aandacht vraagt voor de ‘zachte’ kant ervan: veiligheidsbeleving en vertrouwen van patiënten. ‘In het ideale geval is sprake van synergie tussen het professionele perspectief en het patiëntenperspectief. Dat vraagt om inleving en bewustwording van de professionals’, aldus Nicole Plum.  

Crazjes
Het jubileumcongres zet nadrukkelijk in op dat bewustwordingsproces. De besturen van de UMC’s hebben er elk dertig professionals in hun ziekenhuis persoonlijk voor uitgenodigd. En zo arriveerden er woensdag 13 mei uit alle windstreken van het land busladingen vol specialisten, (hoofd)verpleegkundigen, afdelingshoofden en andere zorgverleners bij theaterhotel Figi in Zeist. Daar krijgen ze ruim de tijd om ‘interactief’ kennis te maken met CRAZ-leden en patiëntenverenigingen. Dit netwerken wordt vergemakkelijkt met zogenoemde Crazjes; Loesje-achtige kaarten met hartenkreten en overpeinzingen, vanuit de professional. Ze liggen schijnbaar achteloos op de diverse tafeltjes en bevatten stuk voor stuk tot nadenken stemmende teksten: ‘Hoe kan ik mij in een vijf minuten durend consult inleven in de patiënt?’, ‘De patiënt vertrouwt mij volledig; dat maakt me bang’ en ‘Ik ben wel getraind in het vermijden van risico’s, niet in het omgaan ermee’. Ook een mooie: ‘Een keten is zo sterk als zijn zwakste schakel. En als ik dat nu ben?’
Alle gasten pakken minimaal één Crazje en mogen later in de zaal uitleggen waarom dat hun ‘eyeopener’ is. Zover komt het uiteindelijk niet, omdat het programma te ver uitloopt. ‘Laten we dan maar hopen dat iedereen op een later moment wat met zijn Crazje doet, al is het maar erover nadenken. Daarmee begint bewustwording’, zegt voorzitter Henk den Boon na afloop.

Partners
In de grote zaal zet dagvoorzitter prof.dr. Geert Blijham, oud-voorzitter van de RvB van het UMCU, de toon. ‘Zonder vertrouwen geen kwaliteit. En geen vertrouwen zonder een gevoel van veiligheid. Wij moeten de patiënt leren kennen.’ In het hierna volgende tweegesprek tussen CRAZ-voorman Henk den Boon en NFU-voorzitter Louise Gunning, RvB-voorzitter van het AMC, worden vooral complimenten uitgewisseld. ‘We zijn partners geworden.’
Den Boon gebruikt het publieke onderonsje ook om enkele prioriteiten van de CRAZ aan te stippen: regie in de zorg, een hoofdbehandelaar en meer aandacht voor de psychische en sociale gevolgen van ziekte, onderzoek, behandeling en opname. ‘Veiligheidsbeleving scoor je niet via een afvinklijstje’, aldus Den Boon. ‘Bij veiligheid gaat het om het totale spectrum, van logistiek en organisatie tot vaardigheden.’

Het belang hiervan wordt schrijnend duidelijk in het verhaal van organisatieadviseur en ‘ervaringsdeskundige’ Paul Kooij. Neutraal, maar met een onmiskenbaar emotionele lading, schetst hij een bizar beeld van zijn rondgang in het ziekenhuis – het UMCU – waar hij binnenkwam met een oogontsteking. ‘De oogarts zag dat er iets met mijn lever was en stuurde me meteen door naar de internist. Acht weken, tien onderzoeken, negen specialisten en vijftien ziekenhuisbezoeken later kreeg ik de diagnose. Als je dan te horen krijgt dat het kanker is en je mogelijk nog maar drie maanden hebt, dan is acht weken wachten onacceptabel lang.’
Paul Kooij moest daarna nog eens zes weken wachten op de operatie. Hij vertelt over zichtbaar geschrokken laboranten die niets over de uitslag mochten zeggen, over het gebrek aan regie en coördinatie, over zijn angst en afhankelijkheid. ‘En toen bleek bij een second opinion dat een verkeerd stuk van mijn lever was verwijderd.’ Toch gaf Paul Kooij zijn chirurg een tweede kans. ‘Omdat hij mij intussen als geen ander van binnen en van buiten kende, omdat hij en zijn team een goed plan voor fase twee hadden. En omdat we een open gesprek met elkaar hebben gehad.’
Kooijs verhaal maakt diepe indruk op de aanwezigen. Daarnaast is er een ‘chapeau’ voor het UMCU, dat Paul Kooij deze middag publiekelijk verslag laat doen van de blunders in het ziekenhuis. ‘Maar we hebben als UMC’s allemaal onze Paul Kooij, dat is het erge’, aldus een deelnemer.

Confrontatie
Om veiligheid en veiligheidsbeleving te optimaliseren, hebben volgens de CRAZ en het NFU ook de professionals in het ziekenhuis een veilige omgeving nodig. Om elkaar te durven aanspreken bijvoorbeeld, en om fouten te durven toegeven. Hoe moeilijk dat kan zijn, laat de muziektheatervoorstelling ‘Dag & Nacht’ zien, die tijdens het CRAZ-jubileumcongres haar voorpremière beleeft. De voorstelling van theatergroep Plezant – gemaakt in opdracht van het nationale VMS Veiligheidsprogramma (VMS = VeiligheidsManagement Systeem) – volgt de worsteling van een vaatchirurg, van wie een patiënt (mede) door diens toedoen is overleden. De specialist gaat uiteindelijk de confrontatie aan, met zichzelf en met de weduwe van de patiënt. Een mooi indringend stuk dat bijdraagt aan de bewustwording van het patiëntenperspectief bij professionals. Het kan met bijbehorende training worden geboekt door alle UMC’s en andere ziekenhuizen.

Aan het eind van het congres lijken alle UMC-gasten overtuigd en geïnspireerd. Om te voorkomen dat de erkenning van het patiëntenperspectief morgen al weer verloren gaat in de waan van de dag, sluit de CRAZ af met een tombola: alle UMC-bestuurders trekken een ‘lot’ met een deelthema, waarmee zij het komend jaar actief aan de slag gaan. Het AMC pakt het thema ‘bewustwording onder professionals’, het LUMC, het UMC St. Radboud en het UMCU trekken alledrie het thema ‘patient empowerment’, het Erasmus MC gaat aan het werk met ‘de spanning tussen het willen en kunnen garanderen van veiligheid’, het Maastrichtse UMC+ neemt de  ‘veiligheidsbeleving van medewerkers’ onder zijn hoede en het UMCG pakt – op verzoek – het overgebleven thema ‘de invloed van beeldvorming, marktwerking en transparantie op het veiligheidsgevoel van patiënten’. ‘Over een jaar vragen we hoe het ermee staat’, zegt CRAZ-voorzitter Den Boon. ‘Zo houden we ze scherp.’
Bij de borrel na afloop overheerst enthousiasme. ‘Je moet het dicht bij jezelf houden’, vindt een hoofdverpleegkundige van het Nijmeeste UMC St. Radboud. ‘We kunnen morgen gewoon beginnen’, meent een UMCG’er. ‘ Patient empowerment, dat spreekt me aan, maar ik heb nog niet helder hoe we daar in het OK-centrum iets mee kunnen’, zegt een anaesthesist van het LUMC. ‘ Commitment, daar gaat het om. Je persoonlijk verantwoordelijk voelen voor de patiënt. Daar moeten we weer naar toe’, aldus een internist van het AMC.