Immunologie                      
... / ... / ... / Auto-immuunziekten / Auto-immuunziekten I

Auto-immuunziekten I

De focus van het onderzoek in de werkgroep Autoimmuunziekten I zijn de zogenaamde “endocriene auto-immuunziekten” en de grote psychiatrische aandoeningen, zoals ernsige stemmingsstoornissen en schizofrenie.

Werkgroepleider: Prof. Dr. H.A. (Hemmo) Drexhage

Endocriene auto-immuunziekten zijn ziekten waar bij het immuunsysteem zich per abuis tegen het eigen weefsel van de endocriene (=hormonale) klieren keert, zoals bijvoorbeeld de schildklierhormoon-producerende cellen in de schildklier of de insuline-producerende b-cellen in de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier.
Deze aanval van het immuunsysteem (afweersysteem) leidt meestal tot de vernietiging van het hormonale weefsel, als gevolg waarvan de klier niet meer voldoende hormoon kan produceren. In het geval van de schildklier leidt dat tot een te lage productie van schildklierhormoon, ook wel autoimmuun hypothyreoïdie of de ziekte van Hashimoto genoemd. In het geval van de eilandjes van Langerhans leidt dit tot een insulinetekort. Dit wordt type-1 diabetes genoemd. In het geval van de schildklier kan de auto-immuunaanval ook leiden tot stimulatie van de schildklier, zodat een teveel aan schildklierhormoon wordt geproduceerd: de ziekte van Graves-Basedow.

Opmerkelijk is dat patiënten met ernstige stemmingsstoornissen, zoals de bipolaire stoornis en de vitale depressie, een drie keer zo hoge kans hebben om auto-immuun hypothyreoïdie en type-1 diabetes te ontwikkelen. Patiënten met een stemmingsstoornis blijken een geactiveerd ontstekingssysteem (IRS) te hebben. Vooral de monocyten / macrofagen en de T cellen van deze patiënten zijn op een veel te hoog ontstekingsniveau afgesteld. Schizofrene patiënten hebben ook een verhoogde ontstekingsstatus van T cellen en monocyten / macrofagen, echter wel met een klein verschil in de opmaak van ontstekingsstoffen in vergelijking met de monocyten / macrofagen van patiënten met een stemmingsstoornis. In plaats van het verhoogd voorkomen van auto-immuunziekten vinden we dat patiënten met schizofrenie een verhoogde kans hebben op het metabool syndroom (vetzucht, hoge bloeddruk en atherosclerose), op cardiovasculaire aandoeningen en ernstige vormen van type-2 diabetes. Dit zijn allemaal ziekten waarbij de verhoogde ontstekingsstaat van monocyten /macrofagen een rol kan spelen.

De werkgroep:

  • V.(Veerle) Bergink, psychiater, promovendus R.
  • R. (Roos) Drexhage, arts, promovendus
  • L. (Leonie) van der Heul-Nieuwenhuizen, doctor, postdoc
  • T. (Thomas ) Hoogenboezem, ing, analist
  • A.(Angelique) van Rijswijk, ing, analist
  • R.(Ronald) Vonk, psychiater, promovendus
  • K. (Karin) Weigelt, biologe, Msc, promovendus
  • A.(Annemarie) Wijkhuis, ing, analist
  • H.(Harm) de Wit, ing, analist

Verder werken wij intensief samen met 19 buitenlandse groepen in een Europees Consortium gefinancierd door de EU rond bovengenoemde thematiek en bezitten wij verscheidene subsidies voor dit onderzoek (Hersenstichting, NWO-TOP subsidie).

Opleidingsmogelijkheden
We stimuleren studenten, zowel van het HLO als universitair, met ons contact op te nemen over de mogelijkheden om hun stage / keuzeonderzoek in onze werkgroep te volgen. Samen met de student ontwikkelen we een deelproject dat synchroon loopt met een van de lopende projecten in onze groep.
De technieken die worden gebruikt zijn o.a. ELISA, quantitatieve real-time PCR, microarray, bloedcelkweek (humaan en muis), flow cytometrie en immunohistochemie. We gebruiken ook allerlei diermodellen binnen de verschillende projecten. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Prof.Dr. Hemmo A. Drexhage (010-7044093, h.drexhage@erasmusmc.nl).


Relevante publicaties van de afgelopen vier jaar:

  • RC Padmos, GCM van Baal, R Vonk, AJM Wijkhuijs, RS Kahn, WA Nolen, HA Drexhage. A twin study: Pro-inflammatory monocytes in bipolar disorder mainly the result of a common environmental factor. Arch Gen Psychiatry 2009 (in press).
  • Drexhage RC, Padmos RC, de Wit H, Versnel MA, Hooijkaas H, van der Lely AJ, van Beveren N, deRijk RH, Cohen D. Patients with schizophrenia show raised serum levels of the pro-inflammatory chemokine CCL2: association with the metabolic syndrome in patients? Schizophr Res. 2008 Jul;102(1-3):352-5.
  • Padmos RC, Schloot NC, Beyan H, Ruwhof C, Staal FJ, de Ridder D, Aanstoot HJ, Lam-Tse WK, de Wit H, de Herder C, Drexhage RC, Menart B, Leslie RD, Drexhage HA; LADA Consortium. Distinct monocyte gene-expression profiles in autoimmune diabetes. Diabetes 2008 Oct;57(10):2768-73.
  • Padmos RC, Hillegers MH, Knijff EM, Vonk R, Bouvy A, Staal FJ, de Ridder D, Kupka RW, Nolen WA, Drexhage HA.A discriminating messenger RNA signature for bipolar disorder formed by an aberrant expression of inflammatory genes in monocytes. Arch Gen Psychiatry 2008 Apr;65(4):395-407.
  • Knijff EM, Breunis MN, Kupka RW, de Wit HJ, Ruwhof C, Akkerhuis GW, Nolen WA, Drexhage HA. An imbalance in the production of IL-1beta and IL-6 by monocytes of bipolar patients: restoration by lithium treatment. Bipolar Disord. 2007 Nov;9(7):743-53.
  • Korpershoek E, Verwest AM, Ijzendoorn Y, Rottier R, Drexhage HA, de Krijger RR. Expression of GAD67 and novel GAD67 splice variants during human fetal pancreas development: GAD67 expression in the fetal pancreas. Endocr Pathol. 2007 Spring;18(1):31-6.
  • Sommandas V, Rutledge EA, Van Yserloo B, Fuller J, Lernmark A, Drexhage HA.Low-density cells isolated from the rat thymus resemble branched cortical macrophages and have a reduced capability of rescuing double-positive thymocytes from apoptosis in the BB-DP rat. J Leukoc Biol. 2007 Oct;82(4):869-76.
  • Knijff EM, Breunis MN, van Geest MC, Kupka RW, Ruwhof C, de Wit HJ, Nolen WA, Drexhage HA. A relative resistance of T cells to dexamethasone in bipolar disorder. Bipolar Disord. 2006 Dec;8(6):740-50.
  • Vonk R, van der Schot AC, Kahn RS, Nolen WA, Drexhage HA. Is autoimmune thyroiditis part of the genetic vulnerability (or an endophenotype) for bipolar disorder? Biol Psychiatry. 2007 Jul 15;62(2):135-40.
  • Hillegers MH, Reichart CG, Wals M, Verhulst FC, Ormel J, Nolen WA, Drexhage HA. Signs of a higher prevalence of autoimmune thyroiditis in female offspring of bipolar parents.Eur Neuropsychopharmacol. 2007 May-Jun;17(6-7):394-9.
  • Strieder TG, Drexhage HA, Lam-Tse WK, Prummel MF, Tijssen JG, Wiersinga WM. A reduced IL2R (CD25) expression level in first and second degree female relatives of autoimmune thyroid disease patients. A sign of a poor capability to preserve tolerance? Autoimmunity. 2006 Mar;39(2):93-8.
  • de Jong FJ, den Heijer T, Visser TJ, de Rijke YB, Drexhage HA, Hofman A, Breteler MM.
    Thyroid hormones, dementia, and atrophy of the medial temporal lobe. J Clin Endocrinol Metab. 2006 Jul;91(7):2569-73
  • Beaudette-Zlatanova BC, Whalen B, Zipris D, Yagita H, Rozing J, Groen H, Benjamin CD, Hunig T, Drexhage HA, Ansari MJ, Leif J, Mordes JP, Greiner DL, Sayegh MH, Rossini AA. Costimulation and autoimmune diabetes in BB rats. Am J Transplant. 2006 May;6(5 Pt 1):894-902.
  • Drexhage HA. Are there more than antibodies to the thyroid-stimulating hormone receptor that meet the eye in Graves' disease? Endocrinology. 2006 Jan;147(1):9-12. No abstract available.
  • Knijff EM, Ruwhof C, de Wit HJ, Kupka RW, Vonk R, Akkerhuis GW, Nolen WA, Drexhage HA. Monocyte-derived dendritic cells in bipolar disorder. Biol Psychiatry. 2006 Feb 15;59(4):317-26. Epub 2005 Sep 13.
  • Bouma G, Coppens JM, Mourits S, Nikolic T, Sozzani S, Drexhage HA, Versnel MA. Evidence for an enhanced adhesion of DC to fibronectin and a role of CCL19 and CCL21 in the accumulation of DC around the pre-diabetic islets in NOD mice. Eur J Immunol. 2005 Aug;35(8):2386-96.
  • Bouma G, Coppens JM, Lam-Tse WK, Luini W, Sintnicolaas K, Levering WH, Sozzani S, Drexhage HA, Versnel MA. An increased MRP8/14 expression and adhesion, but a decreased migration towards proinflammatory chemokines of type 1 diabetes monocytes. Clin Exp Immunol. 2005 Sep;141(3):509-17.
    Geutskens SB, Otonkoski T, Pulkkinen MA, Drexhage HA, Leenen PJ. Macrophages in the murine pancreas and their involvement in fetal endocrine development in vitro. J Leukoc Biol. 2005 Oct;78(4):845-52.
  • Knijff EM, Kupka RW, Ruwhof C, Breunis MN, Prens EP, Nolen WA, Drexhage HA. Evidence that the immunopathogenic mechanism of lithium-induced psoriasis differs from that of regular psoriasis. Bipolar Disord. 2005 Aug;7(4):388-9.
  • Sommandas V, Rutledge EA, Van Yserloo B, Fuller J, Lernmark A, Drexhage HA. Aberrancies in the differentiation and maturation of dendritic cells from bone-marrow precursors are linked to various genes on chromosome 4 and other chromosomes of the BB-DP rat.J Autoimmun. 2005 Aug;25(1):1-12.
  • Sommandas V, Rutledge EA, Van Yserloo B, Fuller J, Lernmark A, Drexhage HA.
    Defects in differentiation of bone-marrow derived dendritic c ells of the BB rat are partly associated with IDDM2 (the lyp gene) and partly associated with other genes in the BB rat background. J Autoimmun. 2005 Aug;25(1):46-56.
  • Nikolic T, Bouma G, Drexhage HA, Leenen PJ. Diabetes-prone NOD mice show an expanded subpopulation of mature circulating monocytes, which preferentially develop into macrophage-like cells in vitro. J Leukoc Biol. 2005 Jul;78(1):70-9. Epub 2005 Mar 23.
  • Nikolic T, Geutskens SB, van Rooijen N, Drexhage HA, Leenen PJ. Dendritic cells and macrophages are essential for the retention of lymphocytes in (peri)-insulitis of the nonobese diabetic mouse: a phagocyte depletion study. Lab Invest. 2005 Apr;85(4):487-501.
  • Bouma G, Nikolic T, Coppens JM, van Helden-Meeuwsen CG, Leenen PJ, Drexhage HA, Sozzani S, Versnel MA. NOD mice have a severely impaired ability to recruit leukocytes into sites of inflammation. Eur J Immunol. 2005 Jan;35(1):225-35.