De zebravis als diermodel voor humane ziektebeelden
Rob Willemsen
-afd Klinische Genetica
De zebravis werd al gewaardeerd door ontwikkelingsbiologen die voor de bestudering van de embryologie dit gewerveld diertje reeds decennia toepassen. Nu het genoom, het totaal aan erfelijke informatie, van de zebravis bijna ontrafeld is blijkt dat er veel overeenkomsten zijn tussen de mens en de zebravis op het niveau van genen, dus ook van ziektegenen. Dit laatste maakt de zebravis bijzonder populair bij wetenschappers die de functie van ziektegenen bestuderen zoals bij aangeboren afwijkingen, kanker, spierziekten, nierziekten, bloedziekten, dementie en infectieziekten.
Wat maakt de zebravis nu superieur aan de muis? Allereerst vindt de bevruchting van de honderden zebravis-eitjes uitwendig plaats en kunnen we de verdere ontwikkeling onder de microscoop volgen omdat de embryo’s doorzichtig zijn. Na drie dagen zijn alle organen aangelegd en hoeft het embryo alleen nog te groeien. Een kloppend hart kunnen we al één dag na de bevruchting waarnemen. Bij de muis vindt de embryonale ontwikkeling in utero plaats waardoor dit type onderzoek veel moeizamer gaat en bovendien meer volwassen muizen gedood zullen moeten worden.
Recent zijn er nieuwe technieken beschreven waardoor genetische modificatie bij de zebravis een stuk eenvoudiger is geworden. Het is nu mogelijk om in een ontwikkelend embryo een specifiek (ziekte)gen gedurende een kortere of langere periode uit te schakelen of verhoogd tot expressie te laten komen. Hierdoor is het mogelijk de functie van dit gen te onderzoeken en mogelijke pathways waarbij het gen betrokken is te ontrafelen. Een aangename bijkomstigheid van het gebruik van zebravissen voor wetenschappelijk onderzoek zijn de relatief lage kosten voor huisvesting etc.