Blaaskanker prognoses met behulp van moleculaire markers
Ellen Zwarthoff - afd Pathologie
Diagnostiek en prognostiek van blaaskanker met behulp van moleculaire markers
Kanker wordt veroorzaakt door veranderingen in het DNA. Hierdoor raken genen ontregeld of verdwijnt hun functie. In Nederland doen zich per jaar ongeveer 4500 nieuwe gevallen voor van kanker van de urineblaas. Er zijn twee soorten blaaskanker. Ongeveer 25% van de patienten heeft een invasieve tumor, dat wil zeggen: een tumor die doorgroeit in de spierlaag die om de blaas heen zit. In deze gevallen wordt meestal de hele blaas verwijderd. Deze groep patienten heeft een slechte prognose als er uitzaaiingen zijn opgetreden. De andere 75% presenteert zich met een oppervlakkige tumor die als een soort wratje in de blaasholte groeit. Bij deze patienten kan de tumor via de plasbuis worden weggehaald. Een probleem is dat na verwijdering van de primaire tumor bij 70% van deze patiënten recidieven optreden. Deze recidieven worden veroorzaakt door losgelaten tumorcellen die weer elders in de blaas hechten en uitgroeien. Op den duur kan dit alsnog leiden tot het ontstaan van een invasieve tumor (dit heet progressie). Het hoge aantal recidieven van blaastumoren maakt het noodzakelijk om de patiënten 3-4 maandelijks te volgen middels cystoscopie (via de plasbuis wordt gekeken of er weer een nieuwe tumor in de blaas zit). Deze follow-up kan vele jaren nodig zijn.
Wij doen onderzoek naar de mogelijkheid om met moleculair diagnostische methoden tumoren met betere en slechtere prognoses van elkaar te onderscheiden, zodat we de kans op een recidief of progressie kunnen voorspellen. Een belangrijke marker hiervoor is bijvoorbeeld de FGFR3 receptor. Mutaties in het FGFR3 gen komen met name voor bij de oppervlakkige tumoren, terwijl de tumoren met een slechtere prognose verlies van allerlei delen van chromosomen laten zien. We hebben een eenvoudige, op de polymerase kettingreactie (PCR) gebaseerde, test ontwikkeld waarmee we de 9 meest voorkomende puntmutaties in het FGFR3 gen kunnen aantonen. Verlies van delen van chromosomen kunnen we ook met DNA testen aantonen.
Vanwege de hoge recidieffrequentie zijn we ook bijzonder geïnteresseerd in het aantonen van recidieven in de urine van de patient. Het blijkt dat bij aanwezigheid van een tumor in de blaas er tumorcellen in de urine terecht komen. Deze cellen gebruiken wij voor DNA isolatie en het DNA onderzoeken we dan op chromosomale afwijkingen. We hebben laten zien dat ook op deze manier een recidieftumor kan worden aangetoond. We proberen deze techniek nu te verbeteren zodat deze in de toekomst een deel van de, als minder prettig ervaren, cystoscopiën kan vervangen.
De scholieren kunnen in dit onderzoek participeren door zelf DNA te isoleren uit tumorcellen en vervolgens de FGFR3 mutatieanalyse en de test op chromosomale afwijkingen uit te voeren.