Het mysterie van de meiose: wat doen X en Y
Sam Schoenmakers
- afd Voortplanting
Om een gezond embryo te krijgen is een succesvolle bevruchting nodig, waarbij het samenspel tussen de vrouwelijke eicel en de mannelijke zaadcel een belangrijke rol speelt.
Zaad- en eicellen wordt gevormd tijdens een specifiek proces, genaamd meiose. Een zaadcel en een eicel bevatten ieder 1 set van 23 chromosomen, zodat na bevruchting 23 paren gevormd worden (in totaal weer 46 chromosomen). Om de chromosomen eerlijk te verdelen moet tijdens de vorming van de zaadcellen ieder chromosoom zijn partner vinden, waarna de chromosomen keurig over de zaadcellen verdeeld worden. Het X en Y chromosoom vormen samen ook een paar, maar zijn wel een “apart stel”. Een specifiek mechanisme zorgt ervoor dat het DNA van de geslachtschromosomen (XY) zodanig ingepakt wordt met allerlei eiwitten dat de erfelijke eigenschappen tijdelijk niet meer kunnen worden afgelezen. Dit noemen we inactivatie van X en Y.
Een vrouwelijk embryo (XX) krijgt dan vervolgens een inactief X chromosoom van vader (uit de zaadcel) en een actieve X van moeder (uit de eicel).
Wij gebruiken op onze afdeling technieken om in zaadcellen, eicellen en vroege embryo’s te onderzoeken hoe en wanneer X en Y-inactivatie plaatsvindt om de basis van dit mechanisme te ontrafelen.
Bij zoogdieren heten de geslachtschromosomen: X en Y, maar bij vogels zijn het Z en W. De mannetjes hebben twee Z chromosomen (ZZ) en vrouwtjes hebben een Z en een W chromosoom (ZW).
Tijdens deze week leer je wat het is om te werken met proefdieren, doe je ervaring op met o.a. DNA kleuringstechnieken en leer jij hoe je moet omgaan met een microscoop en mag jezelf preparaten en kleuringen beoordelen van zaadcellen, eicellen en / of embryo’s.