target menu
 

Debby van Riel: gek op virussen en de impact op het brein

Debby van Riel, werkzaam als universitair docent bij het Erasmus MC afdeling virologie, onderzoekt inmiddels al meer dan tien jaar influenza virussen, ofwel griepvirussen.

Debby van Riel

Ze is vooral geïnteresseerd in hoe griepvirussen schade kunnen veroorzaken buiten de luchtwegen en dan met name aan het centrale zenuwstelsel: "Het griepvirus zit vooral in je neus, maar kan ook via de reukzenuw, onze capaciteit om te ruiken, in ons brein terecht komen en daar ontstekingen veroorzaken. De reukzenuw is dus een korte route naar de hersenen."

"Een voorbeeld is het vogelgriepvirus, het H5N1 virus, een virus van pluimvee dat soms overspringt naar mensen of andere zoogdieren. Dit virus kan zich vanuit de luchtwegen verspreiden naar de hersenen waar het een sterke ontstekingsreactie veroorzaakt, ook wel bekend als een encefalitis, een ontsteking in de hersenen of een meningoencefalitis, een ontsteking in hersenen en hersenvlies. Naast het vogelgriepvirus kunnen ook mildere griepvirussen, zoals de seizoensgriepvirussen schade aanrichten in de hersenen. Waarom dit zo is, hoe dit proces in elkaar steekt, hoe vaak het gebeurt en hoe we het kunnen voorkomen, weten we nu nog niet. Ik wil echt de mechanismen op celniveau zien en leren begrijpen. Welk effect heeft het virus op individuele cellen en de hersenen in het totaal, wat gebeurt er? Dat vind ik juist zo boeiend om te onderzoeken". 

Beurzen
Debby heeft inmiddels meerdere beurzen voor haar onderzoek ontvangen. "Een Veni van 250.000 euro die ik mag inzetten voor onderzoek hoe het griepvirus zich via de reukzenuw in de neus de hersenen kan bereiken, hoe de virussen de barrière van de reukzenuw overgaan, hoe ze zich verspreiden in de hersenen en welke schade ze aanrichten. Binnen dit onderzoek hebben we inmiddels al aangetoond dat in fretten vaccinatie tegen het H5N1-virus kan voorkomen dat 't virus via de reukzenuw naar de hersenen kan gaan. Daarnaast zijn we nu een studie aan het afronden waarin we laten zien dat een griepvirusinfectie, ook als het zich niet buiten de luchtwegen verspreidt, een ontstekingsreactie opwekt. We hebben dus steeds meer aanwijzingen dat ernstige griepvirusinfecties schade buiten de luchtwegen kunnen veroorzaken."

"Ook heb ik een Erasmus MC Fellowship van 400.000 euro ontvangen. Met deze fellowship richt ik mij op de interactie van griepvirussen met cellen van het centrale zenuwstelsel. Voor dit onderzoek bekijken we echt de interactie tussen cellen van de hersenen en verschillende griepvirussen, dus als het virus al in de hersenen zit. Dit onderzoek doe ik samen met een AIO. Daarnaast heb ik vorig jaar ook nog een hele mooie erkenning gekregen: de Beijerinckpremie, dat is een premie voor een jonge onderzoeker die excellent virus georiënteerd onderzoek in Nederland doet."

Onderzoeksgroep "impact influenzavirus buiten de luchtwegen" & "Hersenaandoeningen veroorzaakt door virussen"
"In de onderzoeksgroep die ik nu op de afdeling virologie in het Erasmus MC aan het oprichten ben, richten we ons op twee onderwerpen die duidelijk gelinkt zijn met deze beurzen. Het eerste onderwerp is welke impact griep kan hebben buiten de luchtwegen. Daarbij kun je naast hersenaandoeningen ook denken aan cardiovasculaire aandoeningen die wellicht veroorzaakt of verergerd worden door griepvirussen. Het andere onderwerp gaat over welke andere virussen naast griepvirussen hersenaandoeningen kunnen veroorzaken. Hierbij onderzoeken we bijvoorbeeld het zikavirus en enterovirussen."

Young Scientist Meetings
"Naast mijn onderzoeksactiviteiten organiseer de laatste drie jaar ook Young Scientist Meetings binnen het EU FP7 Antigone consortium. Antigone staat voor ANTIcipating the Global Onset of Novel Epidemics. Binnen dit consortium wordt onderzoek gedaan naar de reden waarom sommige virussen en bacteriën die oorspronkelijk uit dieren komen epidemieën of zelfs pandemieën in mensen veroorzaken. De volgende meeting is in Cambridge waar ongeveer veertig PhD's en jonge postdocs bij elkaar komen. We hebben dan altijd hele intensieve discussies over de impact en pathogenese van bacteriën, virussen en zoönosen. Erg leerzaam en boeiend!" 

Recente relevante publicaties:
van Riel D, Mittrücker HW, Engels G, Klingel K, Markert UR, Gabriel G. Influenza pathogenicity during pregnancy in women and animal models Semin Immunopathol 2016 [Epub ahead of print]

Siegers JY, van den Brand JM, Leijten LM, van de Bildt MM, van Run PR, van Amerongen G, Stittelaar KJ, Koopmans MP, Osterhaus AD, Kuiken T, van Riel D. Vaccination Is More Effective Than Prophylactic Oseltamivir in Preventing CNS Invasion by H5N1 Virus via the Olfactory Nerve.J Infect Dis. 2016; 214(4):516-24

Ludlow M, Kortekaas J, Herden C, Hoffmann B, Tappe D, Trebst C, Griffin DE, Brindle HE, Solomon T, Brown AS, van Riel D, Wolthers KC, Pajkrt D, Wohlsein P, Martina BE, Baumgärtner W, Verjans GM, Osterhaus AD. Neurotropic virus infections as the cause of immediate and delayed neuropathology. Acta Neuropathol. 2016 Feb;131(2):159-84

van Riel D, Verdijk R, Kuiken T. The olfactory nerve: a shortcut for influenza and other viral diseases into the central nervous system. J pathol 2015; 235(2):277-287