Fysiotherapie bij een peri-acetabulaire osteotomie

Een peri-acetabulaire osteotomie (PAO, Ganz-osteotomie) is een operatie aan het bekken bij mensen met heupdysplasie (een onvoldoende bedekte heupkop). Bij deze ingreep wordt de de heupkom (acetabulum) van het bekken losgemaakt en in een betere positie gezet, zodat de heupkop een betere overdekking krijgt. Hierdoor ontstaat een betere drukverdeling in het heupgewricht. Het doel is dat hierdoor de klachten afnemen en dat de slijtage (artrose) wordt afgeremd.

De fysiotherapeut helpt je bij het herstellen na de operatie. De dag na de operatie komt de fysiotherapeut voor het eerst langs om je stap voor stap te begeleiden. Samen oefenen we hoe je met krukken of een looprekje kunt lopen. Neem daarom alvast je eigen krukken mee naar het ziekenhuis.

0-6 weken na de operatie:

• Je mag je geopereerde been slechts 10% belasten. Dit betekent dat je je voet plat mag neerzetten, maar er niet op mag steunen.
• Je mag je geopereerde been niet gestrekt tegen de zwaartekracht optillen.
• Je heup mag niet verder dan 90 graden buigen. Je kunt wel op een stoel zitten, maar mag niet voorover buigen om sokken of schoenen aan te trekken.

6-12 weken na de operatie:

• Na 6 weken wordt met een röntgenfoto gekeken of je heup voldoende is hersteld.
• In overleg met je arts mag je je been geleidelijk meer gaan belasten, tot 50%. Dit wordt rustig opgebouwd in 6 weken, met advies van je arts.

Mobilisatieschema: stap voor stap uit bed na de operatie

Dag 0 (operatiedag)
Na de operatie mag de hoofdsteun van het bed omhoog tot een hoek van 60 graden, zoals op de foto hieronder te zien is. Dit helpt bij eten en drinken. De verpleegkundige helpt je hiermee en het wordt geadviseerd om dit ’s middags en ’s avonds ongeveer 15 minuten te doen. Zorg dat je billen precies bij het knikpunt van het bed liggen.



Dag 1 en verder
Vanaf dag 1 mag de hoofdsteun zo veel mogelijk omhoog tot 60 graden, net als op de foto. De verpleegkundige kan je daarbij helpen, maar als je je goed voelt, mag je dit ook zelf doen. Als je rust, hoeft de rugleuning niet plat te liggen. Je mag ook op je zij liggen, ondersteun dan je geopereerde been met kussens. Elke dag kijken we samen wat er mogelijk is. Soms lukt het om twee stappen te maken, soms gaat het wat rustiger.

Stapsgewijze mobilisatie:

• Stap 1: zitten op de rand van het bed met hulp van de fysiotherapeut. Je leert je geopereerde been verplaatsen met steun van je andere been.
• Stap 2: met hulp van de fysiotherapeut opstaan en een paar stappen naar de stoel lopen. Probeer ongeveer 15 minuten op de stoel te zitten.
• Stap 3: onder begeleiding van de fysiotherapeut loop je over de gang met krukken. Verder op de dag zit je regelmatig (minimaal 4-5 keer per dag, steeds 15 minuten) op de stoel. De zitduur wordt dagelijks iets langer: van 15 minuten naar 20-30 minuten, dan naar 30-45 minuten, enz.
• Stap 4: traplopen met hulp van de fysiotherapeut. De rest van de dag zit je ook regelmatig op de stoel.

Alle stappen (behalve het traplopen) mogen, als ze eenmaal met de fysiotherapeut zijn geoefend, daarna met de verpleegkundige of je ouders worden herhaald. Hoe vaker je oefent, hoe beter het gaat.

De meeste kinderen kunnen 3 tot 5 dagen na de operatie weer naar huis. Dit hangt af van of je geen pijnmedicatie via het infuus meer nodig hebt en veilig kunt lopen met krukken (inclusief traplopen indien nodig). Houd er rekening mee dat het tempo bij iedereen anders kan zijn.

Eenmaal thuis: en nu?

• De eerste zes weken na de operatie herstellen je huid, spieren en botten. Beweeg rustig op geleide van de pijn.
• De wond: als je zorgen hebt over de wond, neem altijd contact op met je arts of verpleegkundig specialist.
• Zitten: je hebt in het ziekenhuis geoefend met regelmatig zitten in een stoel. Dit mag je thuis langzaam verder uitbreiden, afhankelijk van wat goed voelt.
• Lopen: bouw de afstand rustig op, van binnenshuis lopen tot steeds wat verder buiten.
• Slapen: je kunt in je eigen bed slapen. Het is niet nodig om een bed op de begane grond te regelen.
• School: er zijn geen medische redenen om school niet te hervatten. Zorg dat de pijn goed onder controle is en dat je comfortabel in een rolstoel kunt zitten. Neem voor kleine stukjes de krukken mee. Houd er rekening mee dat andere kinderen per ongeluk tegen je aan kunnen botsen. De meeste kinderen gaan na 2 tot 4 weken weer naar school.
• Sporten: vanaf 2 weken na de operatie mag je rustig op een hometrainer fietsen (zonder weerstand en niet verder dan 90 graden buigen). In overleg met je arts mag je na 3 maanden weer voorzichtig fietsen, lopen op de loopband of crosstrainer. Zwemmen mag als de wond helemaal genezen is. Vanaf 4 maanden kun je onder begeleiding van de fysiotherapeut rustige loopvormen oppakken. De fysiotherapeut beoordeelt of je hiervoor voldoende kracht hebt. In overleg met de arts mag je vanaf 6 maanden weer non-contactsporten doen. Contactsporten mogen meestal weer vanaf 6 tot 9 maanden, afhankelijk van de sport.
• Fysiotherapie: een fysiotherapeut in je buurt helpt je om de beweeglijkheid van de heup te oefenen. De eerste zes weken mag de fysiotherapeut het been niet in de uiterste stand bewegen en geen rekoefeningen doen. Wel mag je zelf binnen de pijngrens rustig bewegen. De fysiotherapeut helpt ook om de kracht in je romp en been op peil te houden. Dit is belangrijk om ervoor te zorgen dat je later in de revalidatie goed kunt opbouwen.

Een korte samenvatting van het opbouwen van activiteiten

Voer de onderstaande oefeningen gemiddeld 3 tot 4 keer per dag uit.

Oefeningen in bed

Direct starten na de operatie

Circulatie Beweeg de voeten langzaam op en neer en in rondjes. Dit bevordert de circulatie. Herhaal deze oefening 2 à 3 maal per uur gedurende enkele minuten.

Aanspannen voorste dijbeenspier (quadriceps) Trek je tenen naar je toe en druk je knie zo goed je kan tegen het bed, 5 seconden aanhouden. 10-12 herhalingen.

Aanspannen achterste dijbeenspier (hamstrings) Duw de hielen in het bed, 5 seconden aanhouden. 10-12 herhalingen.

Buigen en strekken van je knie Buig de knie en glijd hierbij met de hiel over het de onderlaag. Bij deze oefening heb je de eerste weken hulp nodig van een handdoek of iemand anders. 5 herhalingen.

Zitvlak heffen

Buig het niet-geopereerde been en heft de billen van de onderlaag.

10-12 herhalingen.

Oefeningen in stand

Starten 2-3 weken na de operatie

Been zijwaarts bewegen Sta op je niet-geopereerde been en sta goed rechtop. Strek je knie en hef het geopereerde been zijwaarts. 5-10 herhalingen.

Been naar achteren bewegen Sta op je niet-geopereerde been en sta rechtop. Strek je knie en beweeg het geopereerde been naar achteren. 5-10 herhalingen.

Heup buigen Sta op het niet-geopereerde been en sta rechtop. Hef het geopereerde been met een gebogen knie. 5-10 herhalingen.