‘Afname van uitgezaaide darmkanker, prostaatkanker juist vaak laat ontdekt’, kopte de NOS woensdag 4 februari, op Wereld Kanker Dag. Onze uroloog dr. Roderick van den Bergh hoopt daar iets aan te gaan doen. Hij gaat leiding geven aan het pilotproject PRISTiNE, een proefbevolkingsonderzoek dat moet aantonen of het mogelijk is om agressieve prostaatkanker vroegtijdig op te sporen bij mannen. KWF Kankerbestrijding investeert 3,2 miljoen euro in de studie.
PRISTiNE staat voor Pilot PRostate cancer Imaging-based Screening in The NEtherlands. In de pilot worden 25.000 mannen tussen de 50 en 70 jaar uitgenodigd voor een PSA-bloedtest, waarbij alleen mannen met een verhoogd risico worden doorverwezen voor vervolgonderzoek, zoals een MRI-scan.
Jaarlijks krijgen meer dan 15.000 mannen in Nederland de diagnose prostaatkanker. Het is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Ruim 3.000 mannen overlijden aan de ziekte. Veel tumoren worden pas laat ontdekt, terwijl vroege opsporing in potentie levens kan redden.
Tegelijkertijd wordt er vaak prostaatkanker gevonden bij mannen die er überhaupt nooit klachten van zouden krijgen. In Nederland bestaat nog geen landelijk screeningsprogramma voor prostaatkanker, wel wordt er gescreend op baarmoederhalskanker, darmkanker en borstkanker.
Gezondheidsraad
Ofschoon de Gezondheidsraad het onderzoeksvoorstel nog moet toetsen aan de criteria van de Wet op het Bevolkingsonderzoek, is Van den Bergh druk bezig met de voorbereidingen van PRISTiNE.
Prostaatkankerscreening is ingewikkeld. Verhoogde PSA-waarde in het bloed - een gemakkelijk aan te tonen indicatie voor prostaatkanker - hoeft lang niet altijd prostaatkanker te betekenen. Plus: lang niet alle vormen van prostaatkanker zijn agressief en behoeven onmiddellijke behandeling.
Van den Bergh wil weten of het mogelijk is ervoor te zorgen dat voornamelijk mannen zich laten screenen die een verhoogd risico hebben om last te gaan krijgen van een agressieve vorm van prostaatkanker. Zodat er niet méér getest wordt, maar wel beter.
Overbehandeling
‘Het doel is om agressieve vormen van prostaatkanker eerder op te sporen, terwijl onnodige onderzoeken en overbehandeling zoveel mogelijk worden beperkt’, zegt hij. ‘Daarvoor moeten we met name relatief jonge mannen bereiken. Maar die zien zichzelf vaak nog niet als risicogroep. Hiermee hopen we onnodige testen juist af te remmen. Want er wordt nu teveel getest bij mannen die er weinig profijt van hebben.’
De eerste stap is een PSA-bloedtest, die mogelijk ook via een zelftest thuis kan worden uitgevoerd. Bij een verhoogde PSA-waarde volgen aanvullende onderzoeken, zoals een echo van de prostaat, een risicoschatting, een screenings-MRI. Bij maar ongeveer 1 op de 20 is een gericht weefselonderzoek (biopt) nodig.
Voor de pilot worden 25.000 mannen tussen de 50 en 70 jaar uitgenodigd, verdeeld over vier regio’s in Nederland. PRISTiNE brengt niet alleen de medische effectiviteit in kaart, maar onderzoekt ook mogelijke neveneffecten, deelnamebereidheid, psychologische en maatschappelijke impact, kosteneffectiviteit en de gevolgen voor de zorgcapaciteit.
Verder wordt onderzocht of alle groepen mannen goed worden bereikt en of er verschillen zijn in deelname en beleving, bijvoorbeeld naar leeftijd, achtergrond en woongebied. Tenslotte is het effect op het afremmen van de vele PSA-testen die nu buiten de doelgroep gebeuren, een belangrijk punt van aandacht.
Van den Bergh werkt vanuit het Erasmus MC Kanker Instituut in de pilot samen met Radboudumc, Andros Clinics, de Prostaatkankerstichting, het Antoni van Leeuwenhoek (AVL) en Universiteit Gent (UGent).
Lees meer over de bewezen positieve impact van prostaatkankerscreening op Amazing Erasmus MC.
