Een bijzondere mijlpaal voor de afdeling Cardiologie van het Erasmus MC. Cardiologen Chahinda Ghossein-Doha en Christiaan Meuwese ontvingen dit jaar allebei een prestigieuze Vidi-beurs. Daarmee treden zij in de voetsporen van twee collega's: afdelingshoofd professor Rudolf de Boer en professor Natasja de Groot. Vier onderzoekers, vier verschillende wetenschappelijke vragen, maar één gedeelde ambitie: de hartzorg van morgen veranderen.
Twee keer goed nieuws op één dag. Toen bekend werd dat zowel Chahinda Ghossein-Doha als Christiaan Meuwese een Vidi-beurs van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) hadden ontvangen, was er op de afdeling Cardiologie alle reden voor feest. De Vidi is een van de meest prestigieuze persoonsgebonden onderzoeksbeurzen van Nederland. Een Vidi binnenhalen is bijzonder. Twee in dezelfde ronde is een prestatie om bij stil te staan.
De subsidie geeft ervaren, talentvolle wetenschappers de mogelijkheid om gedurende vijf jaar een eigen onderzoekslijn verder uit te bouwen en een onderzoeksteam samen te stellen. Maar de betekenis ervan gaat verder dan financiële ondersteuning. Het is ook erkenning voor een wetenschappelijke visie, voor jaren van investeren in onderzoek en voor het vertrouwen dat een onderzoeker met een eigen idee werkelijk iets kan veranderen. Voor Ghossein-Doha en Meuwese betekent de toekenning het begin van een nieuwe fase. Voor de afdeling Cardiologie is het tegelijkertijd een bevestiging van een sterke onderzoekscultuur, waarin onderzoek, technologische innovatie en patiëntenzorg elkaar versterken.
Chahinda Ghossein-Doha: de placenta-hart-vaatas als sleutel tot het vroegtijdig voorkomen van hartfalen
Zwangerschap is een periode waarin hart en bloedvaten extra worden belast. Juist in deze kwetsbare periode kunnen de eerste signalen zichtbaar worden van hart- en vaatziekten die zich pas jaren later openbaren.
Cardioloog en onderzoeker Chahinda Ghossein-Doha onderzoekt al ruim tien jaar de relatie tussen pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) en hartfalen. Bij zwangerschapsvergiftiging kunnen veranderingen in de hartstructuur en -functie ontstaan, terwijl de pompkracht behouden blijft. Deze afwijkingen verdwijnen niet altijd na de bevalling en kunnen wijzen op een voorstadium van hartfalen. Vroege herkenning is essentieel om te voorkomen dat hartfalen zich verder ontwikkelt.
Met haar Vidi-project ‘SHE’ onderzoekt Ghossein-Doha de wisselwerking tussen placenta, bloedvaten en hart. Door kenmerken van de placenta te combineren met informatie over het afweersysteem, eiwitten in het bloed en geavanceerde beeldvorming van hart en bloedvaten wil zij begrijpen waarom sommige vrouwen blijvende hartschade ontwikkelen en anderen niet. Het doel is vrouwen met een verhoogd risico vroegtijdig te herkennen en preventieve behandelingen te ontwikkelen.
Daarnaast onderzoekt het team in hoeverre geneesmiddelen de placenta passeren, omdat veel medicijnen tegen hartfalen tijdens de zwangerschap niet veilig gebruikt kunnen worden. Het project brengt expertise samen vanuit Cardiologie, Gynaecologie, Vasculaire Interne Geneeskunde, Immunologie, het Proteomics Lab en Farmacologie binnen het Erasmus MC.
De Vidi vormt een nieuwe mijlpaal in haar wetenschappelijke loopbaan. Eerdere persoonsgebonden beurzen, waaronder de Kootstra Talent Fellowship, NWO Mozaïekbeurs en Dekkerbeurs voor Clinical Fellows van de Hartstichting, maakten de opbouw van een eigen onderzoekslijn, Queen of Hearts, mogelijk. De ambitie blijft: hartfalen voorkomen voordat onomkeerbare schade ontstaat.
Christiaan Meuwese: luchtvaarwaardige veiligheid in cardiogene shock
Ook voor cardioloog-intensivist Christiaan Meuwese begint met de Vidi een nieuwe wetenschappelijke fase. Zijn werk speelt zich af op een plek waar ernstig zieke patiënten complexe zorg nodig hebben en beslissingen soms binnen minuten genomen moeten worden: de intensive care.
Bij patiënten met cardiogene shock is het hart niet meer in staat voldoende bloed rond te pompen om de organen van zuurstof te voorzien. Dit is een levensbedreigende situatie, waarbij ondanks intensieve behandeling nog altijd veel patiënten overlijden. Artsen staan daarbij voor een ingewikkeld dilemma. Behandelingen kunnen de bloedsomloop verbeteren maar kunnen ook schade veroorzaken. Hoeveel ondersteuning is voldoende? Wanneer wordt een behandeling te belastend? En hoe bepaal je wat voor déze patiënt, op dít moment, de veiligste keuze is?
Voor zijn Vidi-project vond Meuwese inspiratie op een onverwachte plek: de luchtvaart.
De luchtvaart ontleent zijn huidige niveau van veiligheid aan de zogenoemde “flight envelope” die de grenzen aangeeft waarbinnen een vliegtuig veilig kan vliegen. Bijzonder is dat deze grenzen voor ieder type vliegtuig apart worden bepaald. Meuwese wil een vergelijkbaar principe ontwikkelen voor de behandeling van cardiogene shock: een persoonlijke “hemodynamische envelop”. Door verschillende parameters van de bloedsomloop en patiëntgegevens te combineren, wil hij beter kunnen voorspellen binnen welke grenzen een behandeling veilig is. Niet pas reageren wanneer orgaanschade is ontstaan, maar risico's eerder herkennen en de behandeling daarop aanpassen.
Het is een treffend voorbeeld van hoe een idee uit een andere discipline een nieuwe blik kan werpen op een medisch probleem.
De ruimte om een eigen koers te varen
Ghossein-Doha en Meuwese hebben iets gemeen. Beiden vertrekken vanuit vragen die zij in hun dagelijkse praktijk tegenkomen en in beide onderzoeksgebieden draait het om hetzelfde principe: niet wachten tot het misgaat, maar eerder begrijpen wat er gebeurt. De subsidie biedt onderzoekers de tijd, onafhankelijkheid en ruimte om een wetenschappelijk idee uit te werken dat nog niet vanzelfsprekend is, maar dat de zorg fundamenteel kan veranderen. Voor de afdeling Cardiologie staan zij daarin niet alleen. Twee collega's gingen hen voor.
Rudolf de Boer: van onderzoeker tot afdelingshoofd
Professor Rudolf de Boer, sinds 2022 hoofd van de afdeling Cardiologie van het Erasmus MC, kent de betekenis van een Vidi uit eigen ervaring. Hij ontving de beurs in 2013, toen hij in het UMC Groningen werkte. Zijn onderzoek richt zich op de biologische mechanismen achter hartfalen, waaronder fibrose, stofwisselingsziekten en biomarkers. Met zijn onderzoeksgroep bouwde hij een sterke onderzoekslijn op, waarin fundamentele ontdekkingen worden vertaald naar klinische toepassingen, waaronder voorspelmodellen voor hartfalen.
De Vidi gaf zijn wetenschappelijke carrière een belangrijke impuls. Zijn onderzoek groeide uit tot een internationaal programma met honderden publicaties en nieuwe klinische onderzoekslijnen. De Boer werd hoogleraar Translationele Cardiologie in Groningen en vervulde daarnaast belangrijke bestuurlijke functies, waaronder het voorzitterschap van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC) en sleutelrollen binnen de European Society of Cardiology (ESC).
Zijn loopbaan illustreert hoe persoonsgebonden subsidies kunnen bijdragen aan wetenschappelijke onafhankelijkheid, internationale samenwerking en leiderschap. Als afdelingshoofd ziet De Boer nu een nieuwe generatie onderzoekers dezelfde stap zetten. De dubbele Vidi-toekenning aan Ghossein-Doha en Meuwese vervult hem met trots en onderstreept het belang van onafhankelijke onderzoeksfinanciering. Daarmee krijgt zijn eigen Vidi-verhaal een mooi vervolg: van het ontwikkelen van een eigen onderzoekslijn naar het creëren van kansen voor anderen.
Natasja de Groot: zichtbaar maken wat verborgen blijft
Professor Natasja de Groot, cardioloog-elektrofysioloog, onderzoekt waarom hartritmestoornissen bij sommige patiënten ontstaan en verergeren, en waarom behandelingen niet bij iedereen even effectief zijn. Met zeer nauwkeurige mappingtechnieken brengt haar onderzoeksgroep tijdens hartoperaties de elektrische activiteit van het hart gedetailleerd in kaart. Hiermee worden verstoringen in de elektrische geleiding zichtbaar die met gebruikelijke diagnostiek verborgen blijven.
Haar Vidi, toegekend in 2017, maakte de verdere ontwikkeling van deze technologie mogelijk en leidde tot nieuwe inzichten in de mechanismen achter hartritmestoornissen en mogelijkheden voor gerichtere behandelingen. Binnen deze onderzoekslijn werd bovendien
voor het eerst de elektrische geleiding van het hart bij kinderen gedetailleerd onderzocht. De Vidi legde de basis voor een brede onderzoekslijn waarin elektrofysiologie, technologie en patiëntenzorg samenkomen. In 2019 werd De Groot onderzoeksleider van het Medical Delta Cardiac Arrhythmia Lab, waarin onder meer het Erasmus MC en de TU Delft samenwerken. Cardiologen, ingenieurs en andere wetenschappers ontwikkelen hier gezamenlijk nieuwe nieuwe mogelijkheden voor onderzoek en behandeling.
Het uiteindelijke doel is om hartritmestoornissen beter te begrijpen op het niveau van de individuele patiënt, zodat diagnostiek en behandeling gerichter kunnen worden ingezet. Haar loopbaan illustreert hoe een persoonsgebonden beurs kan uitgroeien tot een duurzaam onderzoeksprogramma, multidisciplinaire samenwerking en nieuwe kansen voor volgende generaties onderzoekers.
Vier onderzoekers, vier verhalen, één wetenschappelijke cultuur
Voor de afdeling Cardiologie weerspiegelen de vier Vidi’s meer dan vier individuele wetenschappelijke successen. Ze laten zien hoe belangrijk een omgeving is waarin onderzoekers de ruimte krijgen om een eigen wetenschappelijke koers te ontwikkelen en klinische observaties te vertalen naar vernieuwend onderzoek. De vier onderzoekslijnen zijn inhoudelijk zeer verschillend, maar delen dezelfde verbinding tussen patiëntenzorg, onderzoek naar het ontstaan van ziekte en innovatie.
Die ruimte voor wetenschappelijke onafhankelijkheid werkt bovendien door. Onderzoekers bouwen eigen teams en samenwerkingen op, ontwikkelen nieuwe technologieën en methoden en begeleiden op hun beurt een volgende generatie jonge wetenschappers. Zo ontstaat een onderzoekscultuur waarin niet alleen nieuwe kennis wordt ontwikkeld, maar ook nieuw wetenschappelijk talent de kans krijgt om door te groeien. Zo maakt het succes van de één de weg vrij voor de volgende generatie.