In 2024 schatte het World Economic Forum dat vrouwen 25% meer van hun leven in slechte gezondheid doorbrengen dan mannen. De kern van de kloof in de gezondheid van vrouwen ligt in een al lang bestaande aanname in de biomedische wetenschap: het mannelijke lichaam als standaardmodel voor de menselijke biologie.
Van preklinisch onderzoek in diermodellen tot celkweeksystemen en klinische proeven in een vroeg stadium: mannelijke proefpersonen en van mannen afkomstig materiaal hebben van oudsher de medische onderzoeksopzet gedomineerd. Hoewel mannen en vrouwen veel biologische overeenkomsten vertonen, blijkt uit nieuw onderzoek steeds vaker dat er belangrijke biologische en sociaal-culturele verschillen zijn die van invloed zijn op de manifestatie van ziekten, epidemiologie en pathofysiologie. Ondanks het groeiende wetenschappelijke bewijs blijven seksespecifieke benaderingen in de gezondheidszorg echter beperkt.
Om te onderzoeken hoe fundamenteel onderzoek deze structurele onbalans aanpakt, heeft de Sloveense wetenschapper en wetenschapsjournalist Nika Žibrat Kalanj een prestigieuze, door de ERC gefinancierde, FRONTIERS Science Journalism Grant ontvangen voor een verblijf van vijf maanden bij het Erasmus MC.
Van fundamentele biologie tot gelijkheid op gezondheidsgebied
Volgens de World Health Organization leidt de kloof op het gebied van de gezondheid van vrouwen jaarlijks tot ongeveer 75 miljoen verloren levensjaren als gevolg van invaliditeit of vroegtijdig overlijden. Om deze kloof te dichten is meer nodig dan alleen bewustwording, namelijk een methodologische transformatie van de fundamentele wetenschappelijke benaderingen. Het Nederlands Onderzoeks- en Innovatiecentrum voor de Gezondheid van Vrouwen vertegenwoordigt een groeiend ecosysteem van instellingen die zich inzetten voor het aanpakken van seksuele en genderongelijkheid in medisch onderzoek. Het werk van het centrum omvat zowel fundamentele mechanistische studies als klinische implementatie, met als doel de diagnostiek, behandelingsstrategieën en gezondheidsgelijkheid te verbeteren. Het centrum heeft onlangs zijn eerste jubileum gevierd.
Onderzoek naar vooringenomenheid in biomedisch onderzoek
Haar project, ‘Beyond bias: Challenging assumptions in medicine’ (Voorbij vooringenomenheid: uitdagende aannames in de geneeskunde), richt zich op hoe baanbrekend onderzoek de biologische mechanismen achter sekseverschillen bij ziekten blootlegt. Door zich te vestigen in het Netherlands Women's Health Research and Innovation Center van het Erasmus MC, zal ze onderzoeken hoe onderzoekers hun experimentele opzet herzien, rekening houden met sekse als biologische variabele en traditionele paradigma's in de geneeskunde ter discussie stellen.
Door nauw samen te werken met onderzoekers uit verschillende disciplines bij het Erasmus MC, zal Žibrat Kalanj complex biomedisch onderzoek vertalen naar toegankelijke, boeiende verhalen. Door innovatieve methodologieën en wetenschappelijke doorbraken onder de aandacht te brengen, wil ze met haar werk een breder maatschappelijk begrip kweken voor hoe fundamenteel onderzoek de klinische praktijk kan hervormen en uiteindelijk de gezondheidsresultaten van vrouwen kan verbeteren.
Het FRONTIERS-programma, gefinancierd door de Europese Onderzoeksraad, ondersteunt onafhankelijke wetenschapsjournalistiek binnen onderzoeksinstellingen in heel Europa. Door journalisten in toonaangevende onderzoeksomgevingen te plaatsen, versterkt het initiatief de dialoog tussen wetenschap en samenleving en bevordert het kritische betrokkenheid bij grensverleggend onderzoek.
