Naar topnavigatiemenu Naar hoofdnavigatiemenu Naar hoofdinhoud

Overgewicht en obesitas

Binnen het Erasmus MC wordt onderzoek gedaan naar diverse projecten gericht op de preventie en behandeling van overgewicht en obesitas, over de gehele levensloop van zwangerschap tot volwassenheid.

Op deze pagina vindt u een overzicht van onderzoek, zorginitiatieven en samenwerkingen.

Over dit overzicht

Per project ziet u in één oogopslag voor wie het project bedoeld is, wat het doel is, hoe lang het loopt en wie u kunt benaderen voor meer informatie. Klik een project open voor meer informatie over de inhoud en betrokken experts.

 

Voorkomen van overgewicht en obesitas tijdens zwangerschap en jeugd

FLY‑Kids: signaleren van leefstijl bij jonge kinderen

FLY-Kids is een digitaal signaleringsinstrument dat de jeugdgezondheidszorg ondersteunt bij het signaleren en bevorderen van een gezonde leefstijl bij kinderen van 1 tot 3 jaar. Het instrument wordt ontwikkeld en geëvalueerd door Erasmus MC. FLY-Kids helpt JGZ-professionals om ongezonde leefstijlgewoonten vroegtijdig te herkennen en hierover gerichte gesprekken te voeren met ouders.

Meer informatie: Lees het artikel Leefstijl van Nederlandse dreumes kan beter op Amazing Erasmus MC.

Gezonde schoollunch: gezonde voeding op basisscholen

In opdracht van de gemeente Rotterdam is onderzoek gedaan naar de effectiviteit en haalbaarheid van gezonde schoollunches. Ook is het huidige aanbod op basisscholen in Rotterdam in kaart gebracht.

Uit het onderzoek blijkt dat lunches die kinderen van huis meenemen vaak niet voldoen aan de richtlijnen voor gezonde voeding, terwijl een gezonde schoollunch kan bijdragen aan meer groenteconsumptie. Scholen staan positief tegenover het initiatief, maar de tevredenheid over de lunchpilot verschilt per school. In heel Rotterdam biedt 38% van de basisscholen al een schoollunch aan en is er animo en bereidheid om dit ook op andere scholen te organiseren. Wel zijn er nog verschillende obstakels voor daadwerkelijke implementatie, zoals de tijdsinvestering, financiering, organisatielasten en faciliteiten in de school.

Horizon OBCT: obesitasrisico bij kinderen en jongeren

In het Europese OBCT-project ontwikkelen onderzoekers een innovatieve digitale risico-screener die het risico op obesitas voorspelt. De screener combineert socioculturele, omgevings- en biologische factoren met iemands levensfase en sociaaleconomisch profiel, en geeft zo een persoonlijk risicobeeld.

Hiervoor wordt een geavanceerd microsimulatiemodel gebruikt dat ook toekomstige scenario’s inzichtelijk maakt. Er komen twee versies van de screener: één voor beleidsmakers, gericht op eenvoudig te meten risicofactoren op groepsniveau, en één voor de gezondheidszorg, die zorgprofessionals ondersteunt met individuele risicoprofielen. Zo draagt OBCT bij aan gerichtere en effectievere preventie van obesitas.

SEEDS: leefstijlinterventies in het voortgezet onderwijs

In het Europese SEEDS-project zijn in co-creatie met jongeren gezonde leefstijlinterventies ontworpen en uitgevoerd op de middelbare school. Het project had als doel om een gezonde leefstijl, met name beweging en gezonde voeding, te bevorderen bij jongeren met een lage sociaaleconomische positie. Daarnaast richtte SEEDS zich op het vergroten van de interesse van jongeren in STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) door hen actief te betrekken bij het onderzoek.

Het onderzoek werd uitgevoerd in Nederland, Spanje, Engeland en Griekenland. De interventies bestonden onder andere uit sport- en kookworkshops, het gezonder maken van de schoolkantine en korte beweegpauzes tijdens de schooldag.

  • Doelgroep: Jongeren van 13 tot 15 jaar op het voortgezet onderwijs met een lage sociaaleconomische positie
  • Looptijd: 2021–2022
  • Financiering: Horizon2020, European Commission
  • Projectwebsite: https://seedsmakeathons.com/nl/
  • Contact: Dr. Annemieke Wargers, postdoc onderzoeker, Maatschappelijke Gezondheidszorg

Voorkomen van overgewicht en obesitas bij volwassenen

ECOCOM: obesitas en leefomgeving in stedelijke wijken

Zonder ingrijpen zal minstens 40% van de Nederlandse volwassenen in het komende decennium te maken krijgen met obesitas-gerelateerde ziekten, vooral in minder welvarende wijken met meer fastfood, vervuiling en minder groen. Deze overlappende gezondheids- en omgevingsproblemen, bekend als ‘ecosyndemieën’, kunnen gezondheidsproblemen verergeren. Dit project onderzoekt hoe ongunstige leefomgevingen de veerkracht van gemeenschappen beïnvloeden. Met data-analyse, en in co-creatie met burgers proberen we oplossingen te vinden voor deze opeenstapeling van gezondheidsproblemen binnen een ongunstige leefomgeving.

GIOS: systeemaanpak voor obesitaspreventie

Het GIOS‑project onderzoekt hoe gemeenten de preventie van overgewicht en obesitas bij volwassenen in lage‑inkomenswijken effectiever kunnen aanpakken. Daarbij wordt gekeken naar het geheel van factoren die samen bijdragen aan overgewicht, zoals de leefomgeving, stress, schulden, voedselomgeving en betrokkenheid van bewoners. Deze samenhangende problemen versterken elkaar en vragen om een integrale aanpak.

GIOS biedt gemeenten handvatten voor een systeemaanpak, waarbij obesitas wordt benaderd als een maatschappelijk probleem dat vraagt om samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen. Door deze aanpak helpt het project om beleid beter af te stemmen op de dagelijkse realiteit in de wijk.

  • Doelgroep: Volwassenen in lage-inkomenswijken
  • Looptijd: 2021–2026
  • Financiering: ZonMw
  • Contact: Fleur ter Ellen, PhD-kandidaat, Maatschappelijke Gezondheidszorg en Prof. dr. Frank van Lenthe, hoogleraar Sociale Epidemiologie, Maatschappelijke Gezondheidszorg

Premier: gezonde voedselomgeving en implementatieproblemen

Premier CVD onderzoekt waarom wel bekend is hoe een gezonde voedselomgeving eruit ziet, maar veel maatregelen om de voedselomgeving gezonder te maken toch niet worden geïmplementeerd. Het uitgangspunt in PREMIER-CVD is dat deze maatregelen botsen met economische, politieke en maatschappelijke belangen en overtuigingen, zoals winsten van bedrijven, draagvlak in de samenleving voor maatregelen voor de hele bevolking, en de communicatie over overgewicht en obesitas in de media. Premier CVD heeft als doel bij te dragen aan oplossingen voor deze fricties in het voedselsysteem.

  • Doelgroep: Volwassenen en kinderen
  • Looptijd: 2026–2031
  • Financiering: Nederlandse Hartstichting
  • Contact: Prof. dr. Frank van Lenthe, hoogleraar Sociale Epidemiologie, Maatschappelijke Gezondheidszorg

Shift2Health: leefstijl bij werken in wisselende diensten

Het Europese Shift2Health‑project richt zich op mensen die in wisselende diensten werken, zoals nacht‑ en ploegendiensten, en daardoor een verhoogd risico hebben op overgewicht. Binnen het project ontwikkelen we gedragsveranderingsstrategieën op het gebied van slaap, voeding, beweging en stressmanagement. Daarnaast onderzoeken we welke psychosociale en biologische mechanismen bijdragen aan het ontstaan van overgewicht bij deze doelgroep.

  • Doelgroep: Mensen in wisselende diensten, waaronder nachtdiensten in zorg en niet-zorg gerelateerde sectoren
  • Looptijd: 2023–2028
  • Financiering: Horizon Europe, European Commission
  • Projectwebsite: https://shift2health.eu/
  • Contact: Coen Dros, PhD-kandidaat, Maatschappelijke Gezondheidszorg

Begeleiding bij overgewicht en obesitas

010 Fit’R: leefstijlinterventies voor kinderen

Als onderdeel van het 010 Fit’R programma hebben 12 verschillende aanbieders subsidie ontvangen van de gemeente Rotterdam om hun leefstijlinterventies voor kinderen met overgewicht uit te voeren in verschillende wijken in Rotterdam. Ook ouders worden in deze interventies actief betrokken.

Erasmus MC onderzoekt de effectiviteit, haalbaarheid en werkzame elementen van deze interventies. Dit doen we door middel van metingen van BMI en motoriek, vragenlijsten over leefstijl factoren en het monitoren van de implementatie. De ervaringen van aanbieders, ouders en kinderen worden ook opgehaald door middel van interviews en focusgroepen.

  • Doelgroep: Kinderen van 4 tot 12 jaar met overgewicht
  • Looptijd: 2025–2027
  • Financiering: Gemeente Rotterdam
  • Contact: Dr. Annemieke Wargers, postdoc onderzoeker, Maatschappelijke gezondheidszorg

eTIMED: intermittent fasting bij overgewicht en diabetes

In dit project wordt gekeken wat de beste dieetmethode is voor mensen met overgewicht en diabetes type 2 om hun glucoseregulatie te verbeteren, af te vallen en gezonder te leven. Hierbij wordt een Mediterraan dieet met weinig koolhydraten vergeleken met hetzelfde dieet maar dan gecombineerd met intermittent fasting (afwisselend vasten). De intermittent fasting groep mag maar 10 uur per dag eten, tot maximaal 18.00 uur. Met dit onderzoek wordt er meer bekend over de langetermijneffecten en de haalbaarheid van het dieet.

HYGEIA: leefstijlcoaching bij zwangere vrouwen met obesitas

HYGEIA is een gerandomiseerde studie naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor zwangere vrouwen met obesitas in het eerste trimester van de zwangerschap. De interventie combineert de Slimmer Zwanger Plus app met online leefstijlcoaching. Het onderzoek richt zich op zowel de klinische effectiviteit als de kosteneffectiviteit van het programma. Daarnaast wordt gekeken naar het implementatiepotentieel van de interventie vanaf de vroege zwangerschap.

MAINTAIN: gewichtstoename bij longkankerbehandeling

In het MAINTAIN‑onderzoek kijken we naar gewichtstoename bij mensen met niet‑kleincellige longkanker die worden behandeld met TKI’s. TKI’s zijn medicijnen die de groei van kankercellen remmen, maar bij sommige patiënten ook kunnen leiden tot gewichtstoename.

Deelnemers aan het onderzoek volgen een leefstijlprogramma met aandacht voor voeding en beweging. Als dat nodig is, krijgen zij ook aanvullende medicatie. We onderzoeken of deelnemers veilig kunnen afvallen, zonder dat dit invloed heeft op de werking van hun kankerbehandeling.

  • Doelgroep: Volwassenen met niet-kleincellige longkanker (NSCLC)
  • Looptijd: 2025–2027
  • Contact: Maaike van den Bos, arts-onderzoeker, Longoncologie

U-diet: digitale leefstijlbegeleiding bij overgewicht en diabetes

U-Diet is een bewezen effectief online leefstijl-programma. De door Erasmus MC ontwikkelde app zet eHealth in voor de behandeling van overgewicht bij mensen met type 2 diabetes. Momenteel wordt onderzocht of de U-diet app in combinatie met een leefstijlprogramma ('blended care') even effectief is als de gewoonlijke zorg, waarbij een patiënt intensief begeleid wordt door een diëtist. Ook is de effectiviteit van U-Diet onderzocht onder werknemers van het Erasmus MC.

Voedsel op recept: gezonde voeding bij overgewicht en diabetes

In dit project worden 6 maanden lang gratis plantaardige, gezonde voedselboxen uitgedeeld aan mensen met overgewicht en diabetes type 2 en een laag sociaal economische status in Rotterdam. Deze boxen worden geleverd door lokale biologische boeren. Naast de voedselboxen ontvangen deelnemers ook hulp van een diëtist en (kook)workshops. In het onderzoek wordt gekeken of dit een positief effect heeft op de gezondheid en kwaliteit van leven van deelnemers, vergeleken met deelnemers die de gebruikelijk zorg van een diëtist ontvangen.

Geïntegreerd aanbod rondom overgewicht en obesitas

Centrum Gezond Gewicht: specialistische zorg bij obesitas

Het Centrum Gezond Gewicht in het Erasmus MC is een erkend expertisecentrum voor het diagnosticeren en behandelen van complexe vormen van obesitas, met specifieke focus op genetische obesitas. Een team van medisch specialisten kijkt bij elk individu na welke oorzaken en bijdragende factoren er meespelen bij het ernstige overgewicht. Vervolgens wordt er een behandeling op maat gegeven.

Meer informatie: Lees meer over Centrum Gezond Gewicht op Amazing Erasmus MC.

Leefstijlzorgloket: ondersteuning bij leefstijl en gezondheid

Het leefstijlzorgloket is een voorziening binnen Erasmus MC waar patiënten begeleiding krijgen bij leefstijlvragen in relatie tot hun behandeling. Tijdens een intake worden leefstijl-, psychosociale en medische factoren samen met de patiënt in kaart gebracht.

Op basis daarvan wordt de patiënt, indien passend, verwezen naar ondersteuning in de eigen woonomgeving, zoals leefstijlbegeleiding of sociale ondersteuning. Het leefstijlzorgloket ondersteunt patiënten bij het omgaan met bestaande gezondheidsproblemen en bij het voorkomen van mogelijke toekomstige gezondheidsklachten. Daarmee vormt het loket een schakel tussen zorg binnen het ziekenhuis en ondersteuning buiten het ziekenhuis, voor volwassenen en kinderen.

Meer informatie: Lees meer over de opening van het leefstijlzorgloket op Amazing Erasmus MC.

Obesitaszorg door verpleegkundig specialisten: geïntegreerde zorg

Verpleegkundig specialisten van verschillende afdelingen binnen het Erasmus MC worden getraind om obesitaszorg te integreren in de behandeling van de bestaande aandoening. Daarbij brengen zij, vergelijkbaar met het leefstijlzorgloket, leefstijl-, sociale en medische factoren systematisch in kaart. Ook wordt gekeken naar optimalisatie van medicatie, bijvoorbeeld bij middelen die gewichtstoename kunnen veroorzaken. Op basis hiervan wordt gerichte begeleiding ingezet of verwezen naar passende ondersteuning. Zo wordt obesitaszorg een vanzelfsprekend onderdeel van de totale behandeling.

Gezond Zwanger: leefstijlbegeleiding rondom zwangerschap

Tijdens het gezond zwanger spreekuur worden patiënten geïnformeerd en geadviseerd over een gezond voedingspatroon en een gezonde leefstijl. Zij worden daarbij begeleid in de periode vóór en tijdens de zwangerschap. Het draait met name om het optimaliseren van suboptimale leefstijl- en omgevingsfactoren, door gepersonaliseerde interventies aan te bieden. Zo wordt geprobeerd complicaties in de zwangerschap te voorkomen. De interventies hebben ook effect op de gezondheid in het latere leven.

Meer informatie: Lees meer in de artikelen op Amazing Erasmus MC over gezond zwanger worden.

Check Oorzaken Overgewicht: screeningstool overgewicht

De online tool Check Oorzaken Overgewicht is een gevalideerde screenings- en monitoringstool die helpt om de onderliggende oorzaken van overgewicht en obesitas systematisch in kaart te brengen. De tool screent breed op leefstijl-, psychosociale, sociale, medische en medicatiegerelateerde factoren, en brengt ook relevante obesitas-gerelateerde ziekten in beeld.

Patiënten kunnen de vragenlijst thuis invullen en de resultaten meenemen naar het consult, wat het gesprek en de diagnostiek ondersteunt. Op basis van richtlijn-gebaseerde algoritmen geeft de tool inzicht in welke factoren een rol spelen en welke hulp passend is. Daarnaast maakt de monitoringsfunctie het mogelijk om veranderingen in leefstijl, gezondheid en behandeling over de tijd te volgen.

So Fit & Fun Centrum: leefstijlprogramma voor kinderen

In het So Fit & Fun centrum worden gezonde leefstijlinterventies geïmplementeerd voor kinderen met een chronische aandoening die behandeld worden in het Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis. In het centrum wordt samengewerkt met verschillende professionals in het Erasmus MC. Daarnaast is er een samenwerking met sportcoaches van de Esther Vergeer Foundation en met de TU Delft.

Meer informatie: Lees het artikel Bewegen wordt nog leuker in het nieuwe So Fit & Fun Centrum op Amazing Erasmus MC.

Doorlopende onderzoeken, initiatieven of samenwerkingsverbanden

CEPHIR: obesitaspreventie met GGD'en en gemeenten

CEPHIR is de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid voor de regio’s Rotterdam-Rijnmond, Zeeland en Zuid-Holland Zuid. In deze duurzame kennisgedreven samenwerking tussen Erasmus MC en de GGD’en en gemeenten in Zuid-West Nederland is obesitaspreventie een van de thema’s waar al vanaf het begin van de samenwerking op wordt gefocust.

CEPHIR versterkt de publieke gezondheid door onderzoekers, beleidsmakers, professionals en bestuurders te verbinden. Samen wordt er gewerkt aan een vitale en gezonde samenleving en het terugdringen van gezondheidsachterstanden.

  • Doelgroep: De gehele bevolking van Zuid-West Nederland
  • Projectwebsite: CEPHIR
  • Contact: Dr. Mariëlle Beenackers, programmaleider CEPHIR en assistent professor, Maatschappelijke Gezondheidszorg

Generation R Next: leefstijlprogramma voor aanstaande ouders

Generation R Next Optimaal Opgroeien is een interventiestudie in de stad Rotterdam. In deze studie bieden we een leefstijlprogramma aan voor aanstaande ouders in de preconceptieperiode en vroege zwangerschap. Het doel is om de gezondheid en leefstijl van ouders te verbeteren en zo bij te dragen aan betere geboorte‑uitkomsten en gezondheidsuitkomsten op de lange termijn voor zowel ouders als kind. Een belangrijke uitkomstmaat binnen het onderzoek is het risico op het ontwikkelen van obesitas bij het kind.

Meer informatie: Lees verschillende artikelen op Amazing Erasmus MC over Generation R Next.

Netwerkaanpak overgewicht: samenwerking tussen zorg en sociaal domein

De netwerkaanpak voor volwassenen met overgewicht en obesitas richt zich op samenwerking tussen zorg en het sociale domein. Onder regie van het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON) werken medische, paramedische en sociale professionals samen rondom de patiënt.

Binnen dit netwerk wordt gebruikgemaakt van bestaande voorzieningen in het sociale domein en in de eerste, tweede en derde lijn. Door deze samenwerking kan ondersteuning beter worden afgestemd op de situatie van de patiënt. Zo wordt maatwerk mogelijk en is er meer aandacht voor factoren die bijdragen aan overgewicht, zoals leefomgeving, gezondheid en sociale omstandigheden. De netwerkaanpak is ontwikkeld in samenwerking met meerdere gemeenten en wordt landelijk verder uitgerold.

Gezondheidsrisico's bij Hindoestanen

Binnen verschillende projecten wordt onderzocht waarom mensen van Hindoestaanse afkomst een verhoogd risico hebben op diabetes type 2 en hart‑ en vaatziekten. Deze aandoeningen kunnen al optreden bij relatief mild overgewicht. Het onderzoek richt zich op de onderliggende biologische mechanismen die hierbij een rol spelen.

Voor het beter begrijpen van het verhoogde diabetesrisico wordt gekeken naar het glucocorticoïdensysteem, dat betrokken is bij de stressrespons van het lichaam. Voor het ontrafelen van het verhoogde risico op hart‑ en vaatziekten ligt de focus op ontstekingsprocessen (inflammatie). Daarnaast wordt onderzocht of behandeling op het gebied van leefstijl of medicatie dit risicoprofiel kan verbeteren.

Obesitas en stress: invloed van stress op gewichtstoename

Stress en het stresshormoon cortisol spelen een belangrijke rol bij het ontstaan en in stand houden van obesitas. Langdurige stress beïnvloedt gedrag zoals eten en slapen, maar ook hoe het lichaam vet opslaat.

Onderzoek laat zien dat hogere langdurige cortisolwaarden samenhangen met meer gezondheidsproblemen bij overgewicht. Binnen het Stress in Action onderzoek wordt bestudeerd hoe stress in het dagelijks leven doorwerkt op gezondheid en gewicht. Dit helpt om gerichtere behandelingen te ontwikkelen, die rekening houden met het soort en type stress dat iemand heeft.

Neem de trap, beter voor jezelf en voor het milieu

In dit implementatieproject is het doel om op een laagdrempelige manier gezond beweeggedrag op de werkvloer te stimuleren. Door het aanbrengen van bewegwijzering naar trappen en het plaatsen van pakkende teksten bij de liften van het Erasmus MC worden zowel werknemers als patiënten en bezoekers gestimuleerd om de trap te nemen in plaats van de lift.

  • Doelgroep: Werknemers, patiënten en bezoekers in het Erasmus MC
  • Financiering: Sofokles
  • Contact: Mirwais Mehrab, PhD-kandidaat, Orthopedie en Sportgeneeskunde